Workshop Ambtelijke Tegenspraak

Tegenspraak als onderdeel van ambtelijk vakmanschap

Goede besluitvorming vraagt om ambtenaren die zorgvuldig waarnemen, professioneel oordelen en op het juiste moment het juiste signaal durven inbrengen. Tegenspraak is daarbij belangrijk, maar het is geen los kunstje en ook geen doel op zichzelf.

Een goede ambtenaar is niet iemand die altijd tegenspreekt. Een goede ambtenaar draagt bij aan besluiten die zorgvuldig, uitvoerbaar en uitlegbaar zijn. Dat vraagt om feitenkennis, deskundigheid, rolbesef, gevoel voor bestuurlijke verhoudingen en oog voor de mensen die de gevolgen van besluiten ondervinden.

Inleiding

Ambtenaren werken in een omgeving waarin veel belangen, verantwoordelijkheden en verwachtingen samenkomen. Beleidsdruk, politieke gevoeligheid, tijdsdruk, uitvoeringsproblemen, juridische grenzen en maatschappelijke gevolgen lopen vaak door elkaar heen. Juist in die situaties is professioneel oordeel onmisbaar. Tegenspraak begint meestal niet met een scherpe interventie, maar eerder met een aarzeling: klopt het feitenbeeld wel? Is de uitvoerbaarheid voldoende getoetst? Worden lokale verschillen zichtbaar genoeg meegenomen? Heeft het bestuur de risico’s goed in beeld? Zijn inwoners of kwetsbare groepen concreet genoeg betrokken? En wat gebeurt er met signalen uit evaluaties of uit de praktijk?

In de workshop Ambtelijke Tegenspraak oefenen deelnemers daarom niet alleen met “hoe zeg ik het?”, maar vooral met de vraag: wanneer vraagt mijn professionele oordeel om een signaal, bij wie moet dat landen, met welke woorden en met welke steun? Zij leren hoe zij hun eigen oordeel kunnen scherpen, hoe zij de verantwoordelijkheid van de ander kunnen begrijpen en hoe zij hun zorg zo kunnen formuleren dat deze bijdraagt aan betere besluitvorming.

Doel van de workshop
Deelnemers leren ambtelijke tegenspraak te zien als onderdeel van breder ambtelijk vakmanschap. Zij onderzoeken hoe zij in hun eigen werkpraktijk zorgvuldig kunnen oordelen, tijdig signalen kunnen inbrengen en kunnen bijdragen aan besluiten die beter uitvoerbaar, uitlegbaar en gezagwaardig zijn.

Na afloop hebben deelnemers:
• meer inzicht in wat ambtelijke tegenspraak wel en niet is;
• scherper zicht op hun eigen professionele verantwoordelijkheid;
• geoefend met het onderzoeken van feiten, aannames, uitvoerbaarheid, risico’s en gevolgen;
• geleerd hoe zij hun signaal kunnen afstemmen op de rol en verantwoordelijkheid van de ander;
• geoefend met concrete formuleringen voor tegenspraak;
• verkend welke steun, route of organisatorische borging nodig is als een signaal belangrijk is.

Wat levert de workshop op?

De workshop biedt deelnemers:
• taal om professionele zorgen zorgvuldig te formuleren;
• meer zelfvertrouwen om signalen tijdig in te brengen;
• inzicht in de spanning tussen loyaliteit, deskundigheid en publieke verantwoordelijkheid;
• praktische handvatten voor gesprekken met collega’s, leidinggevenden, bestuurders of ketenpartners;
• beter zicht op wanneer zij steun moeten organiseren of een andere route moeten kiezen.

De workshop helpt organisaties om:
• beter gebruik te maken van de denkkracht en praktijkkennis van medewerkers;
• signalen uit beleid, uitvoering en toezicht eerder op tafel te krijgen;
• bestuurlijke besluitvorming beter te voeden met risico’s, onzekerheden en uitvoeringskennis;
• een professionele cultuur te versterken waarin twijfel, tegenargumenten en praktijkervaring serieus worden genomen;
• tegenspraak niet alleen afhankelijk te maken van individuele moed, maar beter te organiseren in werkprocessen.

Opzet van de workshop
De workshop is praktijkgericht. Deelnemers werken met eigen casussen of met herkenbare voorbeeldsituaties uit de publieke praktijk.
In de workshop komen onder meer de volgende onderdelen aan bod:

1. Tegenspraak als onderdeel van vakmanschap
We beginnen met de vraag wat tegenspraak is en waarom tegenspraak niet los kan worden gezien van ambtelijk vakmanschap, professioneel oordeel en publieke verantwoordelijkheid.

2. Eigen professioneel oordeel onderzoeken
Deelnemers brengen een eigen casus in waarin hun professionele oordeel schuurde. Zij onderzoeken welke feiten, aannames, perspectieven, uitvoeringsvragen en gevolgen een rol speelden.

3. Van oordeel naar passend professioneel handelen
Niet iedere aarzeling vraagt meteen om tegenspraak. Soms is eerst luisteren, informatie ophalen, expertise betrekken of steun organiseren nodig. Deelnemers leren bepalen welk professioneel middel past.

4. De tegenspraakladder
In de workshop werken we met de Tegenspraakladder, ontwikkeld door Caroline Raat. De ladder helpt deelnemers om te bepalen hoe zwaar of licht een interventie moet zijn. Zij leren onderscheid maken tussen een verhelderende vraag, een aanvullend perspectief, zachte tegenspraak, onderbouwde tegenspraak, stevige tegenspraak en het markeren van een publieke of rechtsstatelijke grens. De ladder wordt dus niet gebruikt als startpunt, maar als doseerinstrument: pas na zorgvuldig professioneel oordeel kies je welke vorm van tegenspraak passend is.

5. Steun, route en borging
Belangrijke tegenspraak hoef je niet alleen te dragen. Deelnemers verkennen wie kan helpen om een signaal goed te toetsen, te formuleren en op de juiste plek te laten landen. Ook wordt besproken hoe organisaties signalen beter kunnen opvangen, opvolgen en borgen.

Kerninformatie

• Voor ambtenaren en publieke professionals in beleid, uitvoering, toezicht, advisering of management.
• Geschikt voor teams en organisaties die ambtelijke tegenspraak beter willen benutten en organiseren.
• Bijeenkomst op locatie.
• Groepsgrootte: 15 tot 20 deelnemers.
• Duur: 2,5 uur.
• De workshop wordt begeleid door een ervaren trainer vanuit Stichting Beroepseer.

Achtergrond

Deze workshop sluit aan bij het bredere werk van Stichting Beroepseer over ambtelijk vakmanschap, professionele ruimte en publieke verantwoordelijkheid. Daarbij kan onder meer worden gedacht aan de Routewijzer Rechtspositie Rijksambtenaren en eerdere publicaties over goed werk, beroepseer en ambtelijke professionaliteit. De workshop vertaalt deze inzichten naar een praktische werkvorm voor teams en organisaties.

Trainers en partners

De workshop wordt begeleid door een ervaren trainer vanuit Stichting Beroepseer. Onze trainers hebben brede ervaring met ambtelijk vakmanschap, professionele tegenspraak, publieke verantwoordelijkheid en bestuurlijke verhoudingen.

Bekijk hier de pagina over onze trainers

Meer weten?

Wil je meer weten over de workshop Ambtelijke Tegenspraak of een offerte aanvragen? Neem dan contact op met Maurits Hoenders van Stichting Beroepseer.

Mail Maurits

Bel Maurits